10 waarschuwingssignalen voor de Belgische economie

1. Dure energie

De energieprijzen namen de voorbije dagen wat af, maar blijven hoog. De olieprijs in Europa ligt vandaag 60% hoger dan begin dit jaar, de gasprijs meer dan 200% hoger. De vooruitzichten blijven hoogst onzeker. De Democratische overwinning in de tussentijdse verkiezingen in de VS zorgt allicht voor een meer gematigde Amerikaanse houding tegenover Iran, maar de sleutels liggen nog altijd bij president Trump. Het logische scenario zou zijn dat hij nu echt een uitweg zoekt uit het conflict, maar het blijft onzeker of hij die piste kiest.

Daarnaast gaat Europa de winter in met relatief lage gasvoorraden. Bij een koude winter zal dat extra opwaartse druk op de prijzen veroorzaken. Alles samen is het meest waarschijnlijke scenario dat de energieprijzen nog geruime tijd hoog blijven.

2. Hoge inflatie

Onder impuls van de stijgende energieprijzen versnelde de inflatie van 1,1% in januari van dit jaar naar 5,3% in oktober. Volgens de nieuwste vooruitzichten van het Planbureau klimt de inflatie nog verder naar 6,2% in januari. Daarna zou de inflatie opnieuw afkoelen en tegen eind 2027 uitkomen op 2,3%, op basis van een verwachte lichte daling van de energieprijzen.

Ook bij een stagnatie of een lichte stijging van de energieprijzen zal de inflatie in 2027 afnemen. Om de inflatie verder te doen oplopen, zouden de energieprijzen de stijging van de voorbije twaalf maanden opnieuw moeten herhalen, wat heel onwaarschijnlijk lijkt. Gemiddeld zou de inflatie in 2027 met 4,4% vrij hoog blijven, maar wel met een duidelijke afkoeling doorheen het jaar.

3. Hogere loonkosten tasten concurrentiepositie aan

De hogere inflatie zorgt in België automatisch voor een sterkere loonstijging. Op basis van de huidige vooruitzichten van het Planbureau zou de januari-indexering voor wie één keer per jaar in januari wordt geïndexeerd, vooral bedienden, uitkomen op 4,5%. In januari 2028 zou daar nog eens 3,6% bijkomen. Dat betekent een loonkostenstijging van meer dan 8% op twee jaar tijd.

De indexering zal enigszins worden afgeremd door de centenindex, die van toepassing is op het loon boven 4.000 euro bruto. Hoe dan ook zullen de loonkosten in België opnieuw gevoeliger stijgen dan die in de buurlanden. Daar bedroeg de inflatie in oktober gemiddeld 3,3%. Daardoor brokkelt de internationale concurrentiepositie verder af.

4. Recessie in de industrie

De activiteit in de industrie kromp de voorbije vier kwartalen op rij. Vandaag ligt de activiteit in de verwerkende nijverheid 1,8% lager dan eind 2019. België behoort daarmee tot de vier Europese landen waar de industrie nog altijd niet opnieuw op het niveau van vóór de coronacrisis ligt, samen met Slovakije, Finland en Duitsland. In dezelfde periode steeg de industriële activiteit in Frankrijk met 8% en in Nederland met 19%.

Met hoge energieprijzen, forse loonkostenstijgingen en toegenomen concurrentie uit China is er allicht niet meteen beterschap op komst. Grote delen van de industrie draaien ver onder hun normale capaciteit. Ook de absolute sterkhouder van de Belgische industrie, de farmaceutische sector, staat vandaag onder druk.

5. Moeilijkheden in de bouw

Naast de industrie verkeert ook de bouw in moeilijke omstandigheden. De activiteit in de bouw groeit nog altijd, met 0,9% in de voorbije twaalf maanden, maar vooral de nieuwbouw hapert. Het aantal bouwvergunningen is opmerkelijk laag. De hogere rente en oplopende kosten doen vermoeden dat daarin niet snel verbetering komt.

Het vertrouwen van de bouwondernemingen blijft dan ook duidelijk onder het normale niveau. Op dit moment is er geen zicht op beterschap.

6. Magere groei

Tegen de achtergrond van verschillende negatieve schokken, zoals de energieprijzen en de rente, blijft de Belgische economie groeien, maar aan een oncomfortabel laag tempo. Over de voorbije twaalf maanden liet de economie een groei van 0,7% optekenen, de op twee na laagste groei in Europa.

Het ondernemersvertrouwen schommelt al geruime tijd rond een niveau dat in het verleden overeenkwam met een stagnerende economie. Na een duidelijke verbetering in de tweede helft van 2025 is ook het consumentenvertrouwen opnieuw volledig weggezakt. Het meest waarschijnlijke scenario voor de komende kwartalen blijft dan ook een aanhoudend lage economische groei.

7. Haperende arbeidsmarkt

Het klimaat van lage groei werkt ook door op de arbeidsmarkt. In de voorbije twaalf maanden kwamen er netto nog 13.000 jobs bij. In de voorbije dertig jaar bedroeg dat gemiddeld 45.000 jobs op jaarbasis.

In lijn met de zwakke economie blijft de jobcreatie dus ondermaats. Voorlopende indicatoren, zoals de aanwervingsplannen in verschillende sectoren en de dynamiek in de uitzendarbeid, wijzen op korte termijn niet op beterschap.

8. Recordaantal faillissementen

Nadat er tijdens de coronacrisis opmerkelijk weinig faillissementen waren als gevolg van de overheidsmaatregelen, werd de voorbije jaren een stevige inhaalbeweging ingezet. Maand na maand worden nieuwe recordcijfers voor faillissementen genoteerd.

In de voorbije twaalf maanden gingen in België bijna 12.000 bedrijven failliet, dicht bij de historische piekniveaus. Voorlopig lijkt die trend nog niet te keren.

9. Oplopende rente

Doorheen 2022 normaliseerde de rente opnieuw na de extreem lage niveaus, met inbegrip van negatieve rentes. De rente keerde terug naar ongeveer 3%. Dit jaar duwden de combinatie van hogere inflatie, de internationaal grote vraag naar kapitaal en de ongerustheid over de overheidsfinanciën de rente nog hoger.

De Belgische rente op tien jaar steeg tot bijna 4,5%. Die stijging vertaalt zich ook in verschillende rentevoeten voor bedrijven en particulieren. Zo is de hypotheekrente opgelopen tot het hoogste niveau sinds 2011. Er bestaat een reëel risico dat de rente nog verder stijgt als de huidige politieke crisis aanhoudt.

10. Politieke crisis

Er bestaat uiteraard nooit een goed moment voor een politieke crisis, maar met de huidige zwakke economie houdt die crisis extra risico’s in. Toenemende twijfel over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën kan de rente gevoelig hoger duwen. Ook de onzekerheid over mogelijke nieuwe belastingen blijft wegen.

Door alle aandacht voor de begrotingsonderhandelingen blijft er weinig ruimte over voor ernstige beleidsmaatregelen om de economie te versterken. Die combinatie dreigt eventuele investeringsplannen nog verder af te remmen.